AT - Thương nhau củ ấu cũng tròn,
Ghét nhau trái bồ hòn cũng méo.        (Tục ngữ)    

Chè củ ấu

Âu là loại cây thủy sinh được trồng khắp nơi ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, nhiều nhất là các huyện Thanh Bình (Đồng Tháp), Long Hồ (Vĩnh Long)... Khi nước lũ tràn về (tháng 7 - 10 âm lịch) là thời điểm thích hợp để trồng loại cây này. Ngoài ra, ấu cũng được trồng quanh năm nơi các ruộng trũng (không trồng lúa được) và ao hồ.

Ấu là cây ngắn ngày, sau ba tháng trồng là thu hoạch đợt củ đầu tiên (khoảng 10-15 ngày sau hái đợt tiếp theo) và lứa đầu chấm dứt trong vòng một tháng. Khi thu hoạch lứa đầu xong, người ta bón phân, chăm sóc để thu hoạch tiếp lứa thứ hai và thời vụ ấu kéo dài đến sáu tháng. Hái ấu là công việc khá vất vả, người ta phải ngâm mình xuống nước hái từng trái dính trên thân ấu hoặc mò trên mặt ruộng để lượm trái ấu già rụng.

Củ ấu (còn gọi trái) bình dị, đen xù xì, có hai sừng cong nhọn như sừng trâu, bên trong chứa chất tinh bột trắng, thơm, ngọt, béo, bùi... Ấu không chỉ có luộc như một thứ quà vặt quen miệng, mà còn được chế biến nhiều món ăn khá độc đáo và hấp dẫn khác như: giò heo hầm củ ấu, ba ba hầm củ ấu, củ ấu hầm dừa với chuối, nấu lẩu (thay khoai sáp). Có một món do má tôi chế biến anh em chúng tôi rất ưa thích và được xem như là món truyền thống của gia đình để cúng ông bà trong dịp xuân về, đó là chè củ ấu nấu với đường phèn.

Tôi còn nhớ dáng dấp gầy còm của má khi ngồi dưới bếp tỉ mẩn chọn những củ ấu già, vỏ cứng, cầm chắc tay (khi nấu có nhiều tinh bột, ăn bùi) đổ ra rổ rửa sạch. Sau đó, má tôi cho vào nồi luộc chín. Chờ nguội, má dùng dao bén tách vỏ lấy phần thịt bên trong, cho vào cối quết nhuyễn. Đem thịt  ấu đã quết vào nồi nấu chín lần nữa với một ít nước. Chờ nước sôi cho đường phèn và nước cốt dừa vào cho đủ độ ngọt, béo. Đợi đường hòa tan, nhắc xuống, múc ra chén (hoặc để nguội cho vào ngăn lạnh như chè kho miền Bắc vậy!).