Giả sử lựa chọn khởi đầu cuộc chinh phục từ chân đèo phía Nam ở km 914, “ngựa sắt” của bạn sẽ uốn lượn theo sườn đèo nằm giữa vách núi và bờ biển xinh đẹp. Sau khoảng 2,5km, nhìn xuống một bên vực, bạn sẽ thấy một ngôi làng rất thơ mộng và bình yên nằm lọt thỏm trong thung lũng xung quanh núi và biển. Đó là làng Hòa Vân được thành lập năm 1968, lúc ấy chỉ dành riêng cho những người bệnh phong.

Và dọc đường đi, hãy nhớ cẩn trọng, vì bạn sẽ liên tục nhìn thấy những bảng báo “Đèo dốc quanh co liên tục, đề phòng tai nạn”, “Đường cứu nạn”,  “Đi chậm, đường nhiều sương mù”...  Và “xen” với những biển báo nguy hiểm còn có nhiều am, miếu nằm bên lề đường hoặc khuất lấp trong cây cỏ.

Đến đỉnh đèo nằm ở vị trí km 904+800, xem như bạn đã đứng trên ranh giới địa lý của thành phố Đà Nẵng và tỉnh Thừa Thiên - Huế. Khi ở độ cao 496m so với mực nước biển, nếu gặp ngày trời nhiều mây và gió mạnh bạn sẽ thấy đèo Hải Vân thay đổi màu sắc rất tuyệt vời…

Bạn đừng mãi ngẩn ngơ với việc thay đổi màu sắc cho bức tranh “đèo Hải Vân” của “họa sĩ mây” mà quên việc tìm hiểu cổng thành bằng gạch rất kiên cố, xây năm Minh Mạng thứ 17 (1836).

Đỉnh đèo vào ngày nhiều mây và gió mạnh.	Bãi biển Lăng Cô thơ mộng và sóng biển êm đềm nằm dưới chân đèo phía Bắc đã tôn thêm nhiều vẻ đẹp cho Hải Vân

Phía trên cửa thành hướng về phía bắc có khắc dòng chữ “Hải Vân Quan" nghĩa là cửa ải Hải Vân; cửa  thành hướng về phía Nam là dòng chữ “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” (cửa ải hùng vĩ nhất thiên hạ). Cạnh cổng thành cổ và rải rác trên đỉnh đèo còn có các lô cốt bằng bê tông cốt thép kiên cố; do quân đội Pháp và Mỹ xây dựng trong quãng trước 1975.

Từ đỉnh đèo, “ngựa sắt" của bạn sẽ “cắm đầu” đổ dốc. Từ đỉnh đến km 899, sườn đèo quanh co giữa vách núi và vực sâu. Đoạn này thường có mây bay là là trên những đỉnh đồi nhưng lại ngưng tụ dưới những vực sâu có nhiều cây rừng rậm rạp. Từ km 898, sườn đèo vươn ra uốn lượn quanh co  giữa vách núi và biển.

Đèo Hải Vân uốn lượn bên vách núi bên vực thẳm, có những đoạn cua gấp như khuỷu tay co hết cỡ.

"Bãi  biển Lăng Cô có thể sánh ngang với những bờ biển đẹp nhất vùng Địa Trung Hải…" là nhận xét của một vị toàn quyền Pháp nói về Lăng Cô. Hiện nay Lăng Cô đang được đề cử vào danh sách Câu lạc bộ "bãi biển đẹp nhất thế giới".